Farklı Kültürlerden Bir Sorgulama: Neden Oy Veririz, Neden Lider Seçeriz?
Küresel bağlamda seçimler, yalnızca sandıktan çıkan sayısal sonuçlar değildir. Her toplumun tarihinde mahrem ve açık ritüeller, semboller, akrabalık yapıları, ekonomik sistemler ve kimlik oluşumu gibi öğeler seçimleri şekillendirir. Bu yazıda “CHP Genel başkanı kaç oy aldı?” sorusunu sadece bir sayı olarak değil, bu sayının ardındaki kültürel kodları çözerek antropolojik bir mercekten inceliyoruz.
Türkiye’nin ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 38. Olağan Kurultayı’nda yapılan liderlik seçiminde mevcut genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Özgür Özel yarıştı ve ikinci turda Özgür Özel 812 oy alarak partinin yeni genel başkanı seçildi; Kılıçdaroğlu ise ikinci turda 536 oy aldı. Bu oy dağılımı, parti delegelerinin tercihleri ve örgüt içi kültürel dinamikler hakkında güçlü ipuçları sunar. ([Ensonhaber][1])
Antropolojik Bir Mercek: Kimlik, Ritüel ve Oy Verme
Seçim Ritüelleri ve Semboller
Çoğu kültürde, lider seçimi bir ritüel niteliği taşır. Afrika kökenli toplumlarda yaşça büyüklerin karar alma süreçlerindeki sembolik rolü neyse, modern demokratik toplumlarda da parti kongreleri benzer bir ritüel statüsüne ulaşır. Semboller — bayraklar, sloganlar, lider portreleri — toplumsal bellekte seçimin anlamını derinleştirir.
CHP’nin kurultayı da benzer şekilde bir ritüeldir. Delegelerin ellerini kaldırması, zarfların açılması ve sonunda yeni liderin ilan edilmesi, sadece resmi bir süreç değil, parti içindeki kültürel hiyerarşiyi, aidiyet duygusunu ve kolektif anlamları yeniden üreten bir seremoni gibidir.
Akrabalık Yapıları ve Grupsal Bağlar
Bazı toplumlarda akrabalık bağları siyasi tercihlerde belirleyici olur. Kabile reislerinin sözleri, üyelerin davranışlarını büyük ölçüde etkiler. Modern siyasi partilerde ise bu rolü parti içi ağlar, yerel örgütler veya ideolojik “akrabalıklar” üstlenir.
CHP’de de delegelerin oy verme davranışını anlamak için yalnızca bireysel tercihlerini değil, bu tercihlerin arkasındaki sosyal bağları sorgulamalıyız. İstanbul, Ankara veya İzmir gibi büyük örgüt yapıları, parti içinde farklı kültürel ritimler barındırır. Bu farklılıklar lider tercihlerinde belirleyici olabilir.
Ekonomi ve Siyasi Kimlik
Ekonomik Sistemlerin Oy Kültürüne Etkisi
Antropologlar, ekonomik sistemlerin politik kimlik oluşumunda kritik rol oynadığını uzun yıllardır vurgular. Horticultural toplumlarda zenginlik ilişkileri lider seçimini şekillendirirken, kapitalist demokrasilerde ekonomik belirsizlik ve refah beklentileri seçmen davranışını etkiler.
Türkiye’de ekonomik belirsizlik, enflasyon ve istihdam kaygısı gibi gündelik yaşam deneyimleri, partilerin oy aldığı toplumsal kesimleri yeniden tanımlar. CHP’nin klasik seçmen tabanı ile son yıllarda partiye yönelen genç, kentsel ve eğitimli seçmenler arasında ekonomik beklentilerin yarattığı farklılıklar, parti liderinin aldığı oy sayısına da yansır.
CHP’nin yerel seçimlerde %37,77 civarında oy alması, bu ekonomik bağlamın siyasal kimlik üzerindeki etkisinin bir göstergesidir. ([secim-2024.star.com.tr][2])
Kimlik Oluşumu ve Siyasi Aidiyet
Kimlik, basit bir bireysel tanımlama değil, zaman içinde toplumsal etkileşimlerle inşa edilen bir kültür ürünüdür. Çünkü kimlik, neye inandığımız kadar, “kiminle birlikte olduğumuzu” ifade eder.
CHP içinde delegelerin Özgür Özel’e ya da Kılıçdaroğlu’na verdiği oy, yalnızca politik bir tercih değil, aynı zamanda bir grup kimliği, bir aidiyet ve ideolojik aidiyetin sembolik teyididir. Bu oylar, parti içindeki kültürel dengelerin, kuşaklar arasındaki farklı beklentilerin ve liderlik fikrine bakışların bir araya geldiği birer kimlik ifadesi olarak okunabilir.
Farklı Kültürlerden Karşılaştırmalı Örnekler
İskandinav Konsensüs Kültürü
İskandinav toplumlarında siyasi karar alma süreçleri genellikle uzlaşı arayışına dayanır. Liderler partiler içinde bile çoğu zaman geniş bir fikir birliği ile seçilir. Bu kültürel motif, parti içi kutuplaşmayı azaltır ve seçim ritüelini daha ortak akla dayalı bir süreç haline getirir.
Türkiye’de CHP’nin liderlik seçimi gibi bir süreçse daha rekabetçi, dramatik ve kutuplaşmış bir ritüel izler. Bu, farklı kültürel değerlerin siyasi davranış üzerindeki etkisini gösterir.
Afrika’daki Yaşlılık ve Otorite Kültürü
Bazı Afrika toplumlarında yaşlılık, bilgeliğin ve liderliğin simgesidir. Bireyler, yaşça büyük liderlere oy verirken bu seçimi bir tür ritüel saygı ifadesi olarak görürler. CHP’de Kemal Kılıçdaroğlu gibi uzun yıllar liderlik yapan bir figüre delegelerin oy vermesi, modern bir “saygı ritüeli” olarak da görülebilir; ama bu sadece bir faktördür.
Kişisel Gözlemler ve Duygusal Bağlar
Bir antropolog gibi saha gözlemleri yapmasam da, farklı kültürlerde yaşanan seçim deneyimleri insanın iç dünyasını zenginleştirir. Bir liderin kaç oy aldığı sorusu, bireyin kendi kimlik duygusuyla yüzleşmesini sağlar:
– Bir topluluk içinde hangi değerler öne çıkıyor?
– Bir lider seçilirken hangi ritüel ve semboller ön plana çıkıyor?
– Ekonomik kaygılar, aidiyet duygusu ve kültürel beklentiler birbirini nasıl örüyor?
Bu sorular, sayısal verilerin ötesinde daha derin bir kavrayışa ulaşmamızı sağlar.
Bir Sayıdan Fazlası: Oyların Kültürel Okuması
CHP liderlik seçimi sonuçları — Özgür Özel’in 812 oy, Kılıçdaroğlu’nun 536 oy alması — sadece delegelerin tercihlerini göstermez; aynı zamanda partinin iç kültürel dinamiklerinin, ritüellerinin ve kimlik inşa süreçlerinin bir yansımasıdır. ([Ensonhaber][1])
Bu sonuçlar, partinin tarihinde yeni bir dönemin başlangıcını simgeler. Aynı zamanda, farklı kültürlerden aldığımız antropolojik dersler, liderlik seçimlerinin yalnızca bir figürle sınırlı olmayan daha geniş bir toplumsal anlam taşıdığını gösterir. Lider seçmek, bir toplumun değerlerini, beklentilerini ve kendi içindeki kültürel ritüellerini yeniden teyit ettiği bir sahnedir.
Sonuç Olarak
“CHP Genel başkanı kaç oy aldı?” sorusu sandıktan çıkan bir rakamdan ibaret değildir. Bu oyların ardında kültürel ritüeller, toplumsal kimlik arayışları, ekonomik bağlamlar ve sembolik etkileşimler vardır. Her oy, sadece bir tercih değil, aynı zamanda bir anlam yüklemesidir. Bu açıdan bakıldığında her seçim, yalnızca politik bir olay değil, antropolojik bir ritüeldir.
[1]: “CHP yeni genel başkanı kim oldu? Kemal Kılıçdaroğlu dönemi bitti mi?”
[2]: “2024 CHP Türkiye Geneli Seçim Sonuçları – Star”